Hierboven ziet u… · HZU-003
Bekijk deze foto's — dezelfde weg op de Krim, 1855
Twee echte foto's van dezelfde plek, met één verschil. Wat vertelt dat over 'echt' en 'waar'?
Bekijk deze foto's: dezelfde weg op de Krim (Oekraïne, sinds 2014 door Rusland bezet), in het voorjaar van 1855, twee keer gefotografeerd door Roger Fenton.
Dit zijn echte foto's. Geen reconstructie, geen AI. En toch klopt er iets niet.
Op foto A liggen de kanonskogels vooral in de greppel. Op foto B liggen ze ook verspreid over de weg.
Welke kwam eerst? In 2007 zocht filmmaker Errol Morris het uit. De sleutel lag in kleine stenen op de helling, die tussen de twee opnamen verschoven zijn. Zijn conclusie: de foto zonder kogels op de weg is eerst gemaakt. Iemand heeft de kogels dus op de weg gelegd.
Wie, en waarom? Fenton, voor een dramatischer beeld? Niet iedereen volgt Morris: volgens een andere lezing lag de weg eerst vol en verzamelden soldaten de kogels. Daarover verschillen de bronnen.
De status is dus: de foto's zijn echt. De volgorde is waarschijnlijk. De bedoeling is onbekend.
In organisaties heet dit: twee versies van hetzelfde document, allebei "definitief". Echt zijn ze allebei. Welke de werkelijkheid weergeeft, staat nergens. En welke gebruikt de organisatie eigenlijk?
Wat waar is, is één vraag. Hoe het is weergegeven, is een tweede. Ook zonder AI.
Beide foto's zijn van Roger Fenton en publiek domein. Niet bewerkt: alleen verkleind en naast elkaar gezet. A: © Musée d'Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Sophie Crépy. B: J. Paul Getty Museum.
Welke van de twee zou u als bewijs gebruiken?
dyrep.org — laat kennis werken
Representatiekaart
- Type: BRONBEELD_PUBLIEK_DOMEIN (twee afdrukken naast elkaar)
- Claimstatus: BETWIST — echt, volgorde waarschijnlijk, bedoeling onbekend
- Doel: redactionele educatie over het verschil tussen echt en waar
- Besluit: decision:social-representation:HZU-003:v1 (concept)
- Bewerking: alleen verkleind en naast elkaar gezet; geen retouche
- A: Musée d'Orsay, inv. PHO 2005 4 2, zoutdruk (1856) naar een opname uit 1855
- B: J. Paul Getty Museum, 84.XM.504.23, zoutdruk, gedateerd 23 april 1855
- Bewijsgrens: de beelden tonen dat er twee versies zijn; ze bewijzen niet wie de kogels verplaatste of waarom
Bronnen en verantwoording
- Musée d'Orsay — Roger Fenton, The Valley of the Shadow of Death, PHO 2005 4 2 (versie zonder kogels op de weg): https://musee-orsay.fr/en/node/61112
- J. Paul Getty Museum — Roger Fenton, Valley of the Shadow of Death, 84.XM.504.23, gedateerd 23 april 1855 (versie met kogels op de weg), Open Content: https://www.getty.edu/art/collection/object/104GXR
- Library of Congress, Picture This — Roger Fenton's photographs of the Crimean War; er bestaan twee varianten: https://blogs.loc.gov/picturethis/2017/03/witness-to-history-roger-fentons-photographs-of-the-crimean-war/
- Public Domain Review — Of Chickens, Eggs, and Cannonballs: de analyse van Errol Morris (stenen op de helling) en de alternatieve lezing (soldaten die kogels verzamelden): https://publicdomainreview.org/collection/roger-fenton-valley-of-the-shadow-of-death/
De datum 23 april 1855 is de datering van het Getty Museum voor versie B. Het Musée d'Orsay dateert de opname van versie A op 1855, zonder dag. De volgorde van de twee opnamen is de conclusie van Morris, geen vaststelling van een collectie. Wie de kogels verplaatste en waarom, is niet vastgesteld.